Anayasa Hukuku Yasama Dokunulmazlığı ve Yasama Sorumsuzluğu: GYS Karşılaştırma Tablosu

1982 Anayasası m. 83 Yasama Sorumsuzluğu (kürsü dokunulmazlığı) vs Yasama Dokunulmazlığı farkı, dokunulmazlığın kaldırılmasına karşı AYM'ye iptal başvuru süresi (7 gün / 15 gün).

Milletvekilliği Güvenceleri: Yasama Bağışıklıkları

1982 Anayasası'nın 83. maddesinde düzenlenen yasama bağışıklıkları, milletvekillerinin halkın iradesini mecliste baskı altında kalmadan serbestçe temsil edebilmelerini güvence altına alır.

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavı'nda (Anayasa Hukuku bölümü) Yasama Sorumsuzluğu ile Yasama Dokunulmazlığı arasındaki nitelik farkları ve dokunulmazlığın kaldırılmasına karşı Anayasa Mahkemesine başvuru süreleri her sınavda adayları eleyen temel sorulardandır.

1. Yasama Sorumsuzluğu vs Yasama Dokunulmazlığı Tablosu

Kriter	Yasama Sorumsuzluğu (Kürsü Dokunulmazlığı)	Yasama Dokunulmazlığı (Nisbi Dokunulmazlık)
Korunan Eylemler	Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünceler ile bunları dışarıda tekrarlamak.	Milletvekilinin meclis dışındaki adi suçları ve cezai fiilleri.
Hukuki Niteliği	MUTLAK ve SÜREKLİDİR.	NİSBİ ve GEÇİCİDİR (Vekillik süresiyle sınırlıdır).
Kaldırılabilir mi?	TBMM kararıyla dahi KALDIRILAMAZ.	TBMM Genel Kurulu kararıyla kaldırılabilir.
Hukuk Davalarına Etkisi (Tazminat)	Hukuk (tazminat) davalarından korumaz; yalnızca ceza kovuşturmasına karşı korur.	Hukuk davalarını engellemez; sadece tutuklama, gözaltı ve ceza davasını engeller.
Milletvekilliği Bitince	Ömür boyu korumaya devam eder (Vekillik bitse de o sözlerden dolayı dava açılamaz).	Milletvekilliği sona erince koruma biter, zamanaşımı işlemeye başlar ve yargılama yapılır.

2. Yasama Dokunulmazlığının İstisnaları (Dokunulmazlığın İşlemediği Haller)

Şu iki halde milletvekili doğrudan yakalanabilir ve yargılanabilir (TBMM karar gerekmez):

Ağır Cezayı Gerektiren Suçüstü Hali (Örn: Cinayet suçüstü yakalanması).
Seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak kaydıyla, Anayasa'nın 14. maddesindeki devlete karşı suçlar (Terör ve anayasal düzeni bozma suçları).

3. Dokunulmazlığın Kaldırılmasına İtiraz Süresi (Anayasa m. 85)

TBMM tarafından dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili veya bir başka milletvekili kararın iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir:

AYM'ye Başvuru Süresi: TBMM Genel Kurul kararının alındığı tarihten itibaren 7 GÜN içinde.
AYM'nin Karar Verme Süresi: Anayasa Mahkemesi iptal istemini 15 GÜN içinde kesin olarak karara bağlar.

GYS Anayasa Hukuku Soru Örneği

Soru: 1982 Anayasası'na göre, yasama dokunulmazlığı TBMM Genel Kurulu tarafından kaldırılan bir milletvekilinin bu kararın iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine başvuru süresi ve Mahkemenin karar verme süresi kaç gündür?

A) 7 gün başvuru - 15 gün karar
B) 10 gün başvuru - 30 gün karar
C) 15 gün başvuru - 15 gün karar
D) 7 gün başvuru - 30 gün karar
E) 30 gün başvuru - 60 gün karar

Doğru Cevap: A (Anayasa m. 85 gereğince karar tarihinden itibaren 7 gün içinde AYM'ye başvurulur; AYM 15 gün içinde kesin karar verir).