Anayasa Hukuku Yargı Organları: HSK ve Anayasa Mahkemesi Seçim Usulü, Süreler ve GYS Tablosu

GYS Anayasa Hukukunda en garanti 4 soru yüksek yargıdan gelir: HSK'nın 13 üyesi ve seçim oranları, AYM'nin 15 üyesi, bireysel başvuru (30 gün) ve norm denetimi süreleri tablosu.

Anayasa Hukukunda Yargı Bölümü ve Adalet Teşkilatı Sınavları

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavı (GYS) Anayasa Hukuku müfredatının en stratejik ve en çok soru getiren bölümü Yargı Organlarıdır. Özellikle 2017 Anayasa Değişiklikleri sonrasında Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) ve Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) üye yapısı, seçim usulleri ve başvuru süreleri her yıl hem Yazı İşleri Müdürlüğü hem de Şeflik ve İcra Müdürlüğü sınavlarında belirleyici olmaktadır.

Bu rehberde ÖSYM ve Bakanlık sınav komisyonlarının en çok sorduğu Anayasa hükümlerini eksiksiz tablolarla özetledik.

1. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) Teşkilat Yapısı ve Üye Seçim Tablosu

Anayasa'nın 159. maddesinde düzenlenen HSK, adli ve idari yargı hâkim ve savcılarının özlük işlerini yürüten temel anayasal kuruldur:

Kriter	Yasal Hüküm (Anayasa m. 159)	GYS Sınav Püf Noktası
Toplam Üye Sayısı	13 Üye	Kurul iki daire halinde çalışır.
Doğal (Tabii) Üyeler (2 Kişi)	1. Adalet Bakanı (Kurulun Başkanıdır) 2. Adalet Bakanlığı İlgili Bakan Yardımcısı	Adalet Bakanı toplantılara katılmadığında kurula başkanvekili başkanlık eder.
Cumhurbaşkanınca Seçilen Üyeler	4 Üye	• 3 üye: 1. sınıf adli yargı hâkim ve savcıları arasından, • 1 üye: 1. sınıf idari yargı hâkim ve savcıları arasından.
TBMM Tarafından Seçilen Üyeler	7 Üye	• 3 üye: Yargıtay üyeleri arasından, • 1 üye: Danıştay üyeleri arasından, • 3 üye: Hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından (en az 1'i avukat).
Görev Süresi	4 Yıl	Süresi biten üyeler bir kez daha seçilebilir.
HSK Kararlarına Karşı Yargı Yolu	Genel kural: Yargı yolu kapalıdır.	İSTİSNA: Meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlara karşı Danıştay'da iptal davası açılabilir.

2. Anayasa Mahkemesi Teşkilatı ve Üye Seçim Formülü (Anayasa m. 146)

Anayasa Mahkemesi 15 üyeden kurulur:

A) TBMM Tarafından Seçilen Üyeler (3 Üye):

2 üye: Sayıştay Genel Kurulu'nun kendi başkan ve üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden,
1 üye: Baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği üç aday içinden.
Seçim Usulü: Gizli oyla yapılır. 1. turda üye tamsayısının 2/3 çoğunluğu (400), 2. turda üye tamsayısının salt çoğunluğu (301), 3. turda en çok oy alan iki aday arasında basit çoğunluk aranır.

B) Cumhurbaşkanı Tarafından Seçilen Üyeler (12 Üye):

3 üye: Yargıtay Genel Kurulu'nun göstereceği adaylar arasından,
2 üye: Danıştay Genel Kurulu'nun göstereceği adaylar arasından,
3 üye: YÖK'ün hukuk, iktisat ve siyasal bilimler profesörleri arasından göstereceği adaylar içinden,
4 üye: Üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, 1. sınıf hâkim ve savcılar veya en az 5 yıl raportörlük yapmış AYM raportörleri arasından doğrudan seçilir.

AYM Üyelerinin Görev Süresi ve Yaş Haddi

Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Üyelerin görev süresi dolmasa dahi 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Mahkeme Başkanı ve başkanvekilleri üyeler arasından 4 yıl için gizli oyla seçilir; süresi bitenler yeniden seçilebilir.

3. Anayasa Yargısında Denetim Yolları ve Süreler Tablosu

Yargı Yolu	Başvuruya Yetkili Olanlar	Dava Açma / İtiraz Süresi	Özellik ve Sonuç
İptal Davası (Soyut Norm Denetimi) - Esastan	Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya TBMM üye tamsayısının en az 1/5'i (120 milletvekili).	Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren 60 GÜN	Kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri için geçerlidir.
İptal Davası - Şekil Bakımından (Kanunlar)	Yalnızca Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tamsayısının 1/5'i.	Yayımdan itibaren 10 GÜN	Sadece son oylamada öngörülen çoğunluğa uyulup uyulmadığı incelenebilir.
İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi / Def'i Yolu)	Bakılmakta olan bir davaya bakan mahkeme (hâkim).	AYM kararı 5 AY bekler.	AYM 5 ay içinde karar vermezse mahkeme yürürlükteki kanuna göre davayı çözer. AYM'nin işin esasına girerek verdiği ret kararından sonra 10 YIL geçmedikçe aynı hüküm için yeniden başvurulamaz.
Bireysel Başvuru	Temel hak ve hürriyetleri kamu gücü tarafından ihlal edilen herkes.	Tüm olağan kanun yollarının tüketilmesinden itibaren 30 GÜN	Yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler ile AYM kararlarına karşı bireysel başvuru yapılamaz.

GYS Sınav Sorusu Örneği

Soru: 1982 Anayasası'na göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararlarına karşı kural olarak yargı yolu kapalıdır. Ancak bu kuralın tek anayasal istisnası aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uyarma cezası kararları
B) Yer değiştirme kararları
C) Derece ilerlemesini durdurma kararları
D) Meslekten çıkarma kararları
E) Görev yeri değiştirme kararları

Doğru Cevap: D (Anayasa m. 159 uyarınca Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz. Meslekten çıkarmaya karşı Danıştay'da dava açılabilir).