İdari İşlemin Unsurları ve Sakatlık Halleri: Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Amaç Tablosu

İdari işlemin 5 unsuru ve Yetki Gaspı, Fonksiyon Gaspı, Yokluk, Yetki Saptırması İdare Hukuku ve İYUK sınavlarının en çok çeldirici soru barındıran alanıdır.

İdare Hukukunda İdari İşlemin Geçerlilik Şartları

İdari işlemler, kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade beyanıyla tesis edilen ve hukuki sonuç doğuran tasarruflardır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK m. 2) gereğince bir idari işlemin iptali ancak bu 5 unsurdan birindeki hukuka aykırılık iddiasıyla talep edilebilir.

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavı'nda (İdare Hukuku bölümü) Yetki Gaspı ile Fonksiyon Gaspı ayrımı ve Yetki Saptırması (Amaç sakatlığı) sınavların değişmez soru başlıklarıdır.

1. İdari İşlemin Beş Temel Unsuru ve Sakatlık Halleri Tablosu

Unsur	Tanımı ve Kapsamı	Sakatlık Hali ve Yaptırımı
1. Yetki Unsuru	İdari işlemi yapmaya kanunun yetkili kıldığı makam veya merci.	• Fonksiyon Gaspı (Yargının veya yasamanın yetkisini kullanma) -> YOKLUK • Yetki Gaspı (Resmi sıfatı olmayan kişinin işlem yapması) -> YOKLUK • Yetki Tecavüzü (İdari makamın başka makamın alanına girmesi) -> İPTAL
2. Şekil (Usul) Unsuru	İşlemin yapılış merasimi, yazılılık şartı, gerekçe ve savunma alma zorunluluğu.	Savunma alınmadan disiplin cezası verilmesi asli şekil sakatlığı olup İptal sebebidir.
3. Sebep Unsuru	İdareyi işlem tesis etmeye sevk eden hukuki veya fiili gerekçedir (Neden yapıldı?).	Sebep gösterilmemesi veya sebebin gerçeğe aykırı olması İptal sebebidir.
4. Konu Unsuru	İşlemin doğurduğu doğrudan hukuki sonuçtur (Ne yapıldı?).	İşlemin konusunun imkânsız veya kanuna aykırı olması İptal sebebidir.
5. Amaç (Maksat) Unsuru	İdari işlemin yöneldiği nihai gayedir. Her idari işlemin değişmez nihai amacı KAMU YARARIDIR.	Kamu yararı dışında kişisel, siyasi veya üçüncü şahıs lehine işlem tesis edilmesi Yetki Saptırmasıdır (İptal sebebi).

GYS İdare Hukuku Soru Örneği

Soru: İdare Hukukunda, idarenin bir idari işlemi kamu yararı amacı dışında, şahsi kin, siyasi saik veya bir yakınına haksız menfaat sağlamak amacıyla tesis etmesi halinde işlem hangi unsur yönünden sakatlanmış olur?

A) Yetki unsuru B) Şekil unsuru C) Sebep unsuru D) Konu unsuru E) Amaç (Maksat) unsuru

Doğru Cevap: E (Kamu yararı dışındaki amaçlarla işlem tesisi Yetki Saptırması olup Amaç Unsurunun sakatlığına yol açar).