HMK Ön İnceleme Aşaması ve İddia / Savunmanın Genişletilmesi Yasağı: GYS Sınav Tablosu

HMK m. 137-142 Ön İnceleme Duruşması ve tahkikat aşamasına geçiş Yazı İşleri Müdürlüğü sınavının en can alıcı usul konusudur. Delil bildirme (2 hafta) ve genişletme yasağı başlangıcı.

Hukuk Muhakemelerinde Ön İnceleme Evresi ve Usul Hukuku İlkeleri

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) dava açıldıktan ve dilekçelerin karşılıklı verilmesi (dilekçeler teatisi) tamamlandıktan sonra mahkemenin girdiği ilk zorunlu durak Ön İnceleme Aşamasıdır (HMK m. 137-142).

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavı'nda (HMK bölümü) ön inceleme duruşmasının içeriği, dava şartları ile ilk itirazların bu aşamadaki inceleme sırası ve iddia ile savunmanın genişletilmesi yasağının hangi anda başladığı her yıl doğrudan belirleyici soru olarak sorulur.

1. Ön İnceleme Aşaması ve Duruşmanın Kapsamı Tablosu

Ön İncelemenin Aşaması	Mahkemenin Yapacağı İşlem (HMK m. 137 - 140)	GYS Sınav Püf Noktası
1. Dosya Üzerinden İnceleme	Dava şartları ve ilk itirazlar öncelikle dosya üzerinden incelenir. Gerekiyorsa taraflar dinlenmek üzere duruşmaya çağrılır.	Dava şartı noksanlığı varsa mahkeme davayı usulden reddeder.
2. Ön İnceleme Duruşması	Dilekçeler teatisi bittikten sonra taraflar ön inceleme duruşmasına davet edilir. Davetiyede mazeretsiz gelmemenin sonuçları açıkça ihtar edilir.	Duruşmaya taraflardan biri mazeretsiz gelmezse, gelen taraf karşı tarafın muvafakati aranmaksızın iddia/savunmasını genişletebilir.
3. Sulhe ve Arabuluculuğa Teşvik	Hâkim, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder; sonuç alınamazsa uyuşmazlık konularını tek tek tutanağa geçirir.	Tahkikat ancak ön inceleme tutanağında belirlenen uyuşmazlık konuları üzerinden yürütülür.
4. Deliller İçin Kesin Süre	Dilekçelerinde gösterdikleri belgeleri sunmayan veya getirtilmesini istemeyen tarafa 2 HAFTALIK kesin süre verilir.	Bu sürede delil sunulmazsa o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır.

2. İddia ve Savunmanın Genişletilmesi Yasağı (HMK m. 141)

Davanın başında tarafların sundukları iddia ve savunmaları sonradan keyfi olarak değiştirmelerini veya genişletmelerini engelleyen temel usul kuralıdır:

Yasağın Başlama Anı: Dilekçelerin karşılıklı verilmesi (Dava, Cevap, Cevaba Cevap, İkinci Cevap) aşamasında taraflar iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilirler.
Ön İnceleme Aşamasındaki İstisna: Ön inceleme duruşmasına taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, duruşmaya gelen taraf karşı tarafın muvafakati aranmaksızın iddia veya savunmasını genişletebilir/değiştirebilir.
Tahkikat Aşaması (Kesin Yasak): Ön inceleme tamamlandıktan sonra kural olarak iddia ve savunma genişletilemez veya değiştirilemez.
Yasağın İki Kanuni İstisnası:
1. Karşı tarafın açık muvafakati (rızası) bulunması,
2. Tarafın davayı ISLAH (HMK m. 176) etmesi.

GYS HMK Ön İnceleme Soru Örneği

Soru: 6100 sayılı HMK'ya göre, ön inceleme duruşmasında taraflara dilekçelerinde belirttikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri ibraz etmeleri veya celbi için gereken açıklamayı yapmaları amacıyla hâkim tarafından ne kadar kesin süre verilir?

A) 3 gün B) 7 gün C) 10 gün D) 2 hafta E) 1 ay

Doğru Cevap: D (HMK m. 140/5 uyarınca taraflara delillerini sunmaları veya masrafını yatırmaları için 2 haftalık kesin süre verilir; aksi halde o delilden vazgeçilmiş sayılır).