HMK Çekişmesiz Yargı İşleri ve Sulh Hukuk Mahkemesi Görev Alanı Tablosu

HMK m. 382 Çekişmesiz Yargının 3 temel ölçütü ve HMK m. 4 Sulh Hukuk Mahkemesinin özel görevleri Yazı İşleri Müdürlüğü sınavının kesin net getiren usul konularındandır.

Hukuk Yargılamasında Çekişmesiz Yargı ve Mahkemelerin Görev Dağılımı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK m. 382-388) Dokuzuncu Kısmında düzenlenen Çekişmesiz Yargı; ortada davacı ve davalı şeklinde karşı karşıya gelen iki tarafın bulunmadığı, hâkimin doğrudan ilgilinin hukuki durumunu belirlediği veya koruduğu yargısal faaliyet alanıdır.

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavı'nda (HMK bölümü) çekişmesiz yargının 3 temel ölçütü ile Sulh Hukuk Mahkemesinin dava konusunun değerine bakılmaksızın baktığı işler sıklıkla detay soru olarak yöneltilir.

1. Çekişmesiz Yargının Üç Temel Kanuni Ölçütü (HMK m. 382/1)

Bir işin çekişmesiz yargı sayılması için kanunda açık hüküm bulunmayan hallerde şu 3 ölçütten birinin varlığı aranır:

İlgililer Arasında Uyuşmazlık Bulunmaması: Ortada bir çekişme, ihtilaf veya husumet yoktur (Örn: İsim değiştirme, yaş düzeltme, gaiplik kararı istemi).
İlgililerin İleri Sürebileceği Sübjektif Bir Hakkın Bulunmaması: İlgili kişi kendi hakkından ziyade hukuki bir durumun onaylanmasını ister (Örn: Mirasçılık belgesi verilmesi).
Hâkimin Re'sen (Kendiliğinden) Harekete Geçmesi: Kamu menfaatinin bulunduğu durumlarda hâkim talep olmadan da işlem yapabilir (Örn: Vesayet altına alma, kayyım atama).

2. Sulh Hukuk Mahkemesinin Görev Alanı (HMK m. 4)

Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın münhasıran Sulh Hukuk Mahkemesinde görülen davalar sınavların en popüler tablosudur:

Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevleri	Yasal Kapsam (HMK m. 4)	GYS Sınav Püf Noktası
Kira İlişkisinden Doğan Tüm Davalar	Kira bedelinin tespiti, kira alacağı, tahliye davaları ve buna dayalı alacaklar.	Miktar ne kadar büyük olursa olsun kira uyuşmazlıkları Sulh Hukuktadır (Ticaret veya Asliye Hukuka gitmez).
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu)	Taşınır ve taşınmaz mallarda paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetinin aynen taksim veya satış suretiyle giderilmesi.	Milyonlarca liralık gayrimenkullerin ortaklık giderme davaları da Sulh Hukuktadır.
Zilyetliğin Korunması Davaları	Taşınır ve taşınmaz mallarda sadece zilyetliğin korunmasına ilişkin davalar.	Mülkiyet davaları ise Asliye Hukuk Mahkemesindedir.
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)	Mirasçıların talebi üzerine veraset ilamı tanzimi ve mirasın reddi tescili.	Noterlerden de alınabilir; ihtilaf halinde Sulh Hukuk Mahkemesi verir.
Vesayet ve Kayyımlık İşleri	Sulh Hukuk Mahkemesi Vesayet Makamıdır. (Asliye Hukuk ise Denetim Makamıdır).	Vesayet Makamı: Sulh Hukuk / Denetim Makamı: Asliye Hukuk ayrımı kesin sınav sorusudur.

GYS HMK Görev Hukuku Soru Örneği

Soru: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre, Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenen vesayet hukukunda 'Vesayet Makamı' ile 'Denetim Makamı' görevini hangi mahkemeler yürütür?

A) Vesayet: Asliye Hukuk / Denetim: Bölge Adliye Mahkemesi
B) Vesayet: Sulh Hukuk / Denetim: Asliye Hukuk
C) Vesayet: Aile Mahkemesi / Denetim: Asliye Hukuk
D) Vesayet: Sulh Hukuk / Denetim: Bölge İdare Mahkemesi
E) Vesayet: İcra Mahkemesi / Denetim: Sulh Hukuk

Doğru Cevap: B (TMK ve HMK uyarınca vesayet makamı Sulh Hukuk Mahkemesi, denetim makamı ise Asliye Hukuk Mahkemesidir).