1. Dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı
İYUK’un ilk maddeleri adayın kavramsal temelini oluşturur. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklarda yazılı yargılama usulü uygulanır; inceleme kural olarak evrak üzerinden yapılır.
İdari dava türleri üç ana başlıkta düşünülmelidir: iptal davası, tam yargı davası ve idari sözleşmelerden doğan davalar. İptal davasında idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluğu tartışılır. Tam yargı davasında ise idari eylem veya işlem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan ihlal edilen kişinin zararının giderilmesi gündeme gelir.
Sınavda karıştırılan nokta, idari yargının yerindelik denetimi yapamayacağıdır. Mahkeme, idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak biçimde karar veremez; yaptığı iş hukuka uygunluk denetimidir. Bu ayrım, seçeneklerde “yerindelik”, “takdir yetkisini kaldırma” veya “idari işlem niteliğinde karar” ifadeleriyle yoklanabilir.
2. İYUK süreleri: En çok puan getiren tekrar alanı
2577 sayılı Kanun çalışırken süreleri sadece rakam olarak ezberlemek yeterli değildir. Her süreyi “hangi işlemden sonra başlar?”, “hangi merci için geçerlidir?” ve “istisnası var mı?” sorularıyla kaydetmek gerekir.
Aşağıdaki tablo GYS adayları için hızlı tekrar amacıyla hazırlanmıştır. Yayın öncesinde güncel sınav ilanı ve mevzuat metniyle son kontrol yapılmalıdır.
|
Konu
|
Madde
|
Temel süre
|
Çalışma notu
|
|
Dava açma süresi
|
Madde 7
|
Danıştay/idare mahkemesi: 60 gün; vergi mahkemesi: 30 gün.
|
Süre, özel kanunda ayrı süre yoksa uygulanır.
|
|
Sürenin başlangıcı
|
Madde 8
|
Tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen gün.
|
Sınavda “tebliğ günü mü, izleyen gün mü?” ayrımı gelir.
|
|
Tatil günü
|
Madde 8
|
Tatil günleri süreye dahildir; son gün tatile denk gelirse süre sonraki çalışma günü biter.
|
Son gün hesabı özellikle sorulur.
|
|
Çalışmaya ara verme
|
Madde 8
|
Süre bitimi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa 7 gün uzar.
|
“7 gün uzamış sayılır” ifadesini not et.
|
|
Görevli olmayan adli yargıya başvuru
|
Madde 9
|
Görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren 30 gün içinde görevli mahkemede dava.
|
Başvuru tarihi korunur.
|
|
İdari makamların sükutu
|
Madde 10
|
30 gün içinde cevap yoksa istek reddedilmiş sayılır.
|
Kesin olmayan cevapta bekleme süresi en fazla 4 ay.
|
|
Üst makama başvuru
|
Madde 11
|
Dava açma süresi içinde yapılır; süreyi durdurur. 30 gün cevap yoksa ret sayılır.
|
Başvuruya kadar geçen süre yeniden işlerken hesaba katılır.
|
|
Doğrudan tam yargı davası öncesi başvuru
|
Madde 13
|
Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde eylemden itibaren 5 yıl içinde idareye başvuru.
|
Ret veya 30 gün cevapsızlık sonrası dava süresi içinde dava.
|
|
İlk inceleme
|
Madde 14
|
Dilekçenin alınmasından itibaren en geç 15 gün.
|
Görev-yetki, ehliyet, süre aşımı, husumet gibi başlıkları sırayla bil.
|
|
Dilekçe ret sonrası yenileme
|
Madde 15
|
30 gün içinde uygun dilekçe düzenleme/tamamlama.
|
Aynı yanlış tekrar edilirse dava reddedilir.
|
|
Cevap ve savunma
|
Madde 16
|
Tebliğden itibaren 30 gün; bir defaya mahsus en fazla 30 gün uzatma.
|
Uzatma süresi geçtikten sonra istenemez.
|
|
Yürütmenin durdurulmasına itiraz
|
Madde 27
|
Kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün.
|
Bir defaya mahsus itiraz; merci 7 gün içinde karar verir.
|
|
Mahkeme kararının uygulanması
|
Madde 28
|
Gecikmeksizin; kararın idareye tebliğinden itibaren en geç 30 gün.
|
Kararın gereği yerine getirilmezse tazminat gündeme gelebilir.
|
|
İstinaf
|
Madde 45
|
Kararın tebliğinden itibaren 30 gün.
|
İvedi yargılamada istinaf yoktur.
|
|
Temyiz
|
Madde 46/48
|
Kural olarak kararın tebliğinden itibaren 30 gün.
|
Temyiz dilekçesi eksikliğinde 15 gün tamamlama, harç-giderde 7 gün tamamlama.
|
|
Yargılamanın yenilenmesi
|
Madde 53
|
Genel olarak 60 gün; AİHM sebebi için 1 yıl; aykırı karar sebebi için 10 yıl.
|
Sebebin öğrenildiği tarihi izleyen günden hesaplanır.
|
3. Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin 20/B maddesi ayrıca çalışılmalı
Adalet Bakanlığı GYS bağlamında 20/B maddesi ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılacak davalarda özel bir hızlı yargılama usulü öngörülür.
Bu maddeyi çalışırken özellikle “10 gün dava açma”, “7 gün ilk inceleme”, “3 gün savunma”, “en fazla 3 gün uzatma”, “yürütmenin durdurulmasına itiraz edilememesi”, “15 gün içinde karar”, “5 gün temyiz” ve “5 gün temyize cevap” ifadelerini aynı kart üzerinde tekrar etmek faydalıdır.
Çıkmış soru analizinde 20/B maddesinin doğrudan soru köküne girdiği görülür. Bu yüzden aday, 20/A ivedi yargılama usulüyle 20/B merkezî/ortak sınav usulünü karıştırmamalıdır.
|
20/B başlığı
|
Hatırlanacak süre/sonuç
|
|
Dava açma süresi
|
10 gün
|
|
İlk inceleme
|
7 gün içinde yapılır
|
|
Savunma süresi
|
3 gün; bir defaya mahsus en fazla 3 gün uzatma
|
|
Yürütmenin durdurulması
|
Bu taleplere ilişkin kararlara itiraz edilemez
|
|
Karar süresi
|
Dosyanın tekemmülünden itibaren en geç 15 gün
|
|
Temyiz süresi
|
Nihai kararın tebliğinden itibaren 5 gün
|
|
Temyiz dilekçesine cevap
|
5 gün
|
|
Temyiz isteminin karara bağlanması
|
En geç 15 gün; karar en geç 7 gün içinde tebliğe çıkarılır
|
4. Yetki kuralları: “Hangi mahkeme?” sorularına hazırlık
İYUK’un yetki hükümleri, adayın sadece madde okumasını değil, somut olayda hangi mahkemenin yetkili olduğunu bulmasını gerektirir. Bu nedenle yetki konusunu tabloyla ve örnek olaylarla çalışmak gerekir.
Genel yetki kuralı, dava konusu idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Ancak kamu görevlileri, taşınmazlar, taşınırlar, tam yargı ve vergi uyuşmazlıklarında özel yetki kuralları bulunur.
|
Yetki konusu
|
GYS için kısa not
|
|
Genel yetki
|
Dava konusu işlemi/sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesi.
|
|
Kamu görevlilerinin atanması ve nakli
|
Yeni veya eski görev yeri idare mahkemesi.
|
|
Göreve son verme, emeklilik, görevden uzaklaştırma
|
Kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesi.
|
|
Disiplin, ilerleme, yükselme, sicil, intibak, özlük ve parasal haklar
|
İlgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi.
|
|
Taşınmaz mallar
|
Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi.
|
|
Taşınır mallar
|
Taşınır malın bulunduğu yer idare mahkemesi.
|
|
Tam yargı davaları
|
Öncelikle zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme; hizmet/eylem varsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer; diğer hâllerde davacının ikametgâhı.
|
|
Vergi uyuşmazlıkları
|
Vergiyi tarh/tahakkuk ettiren, cezayı kesen veya dava konusu işlemi yapan dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesi.
|
5. Yürütmenin durdurulması nasıl tekrar edilmeli?
Yürütmenin durdurulması konusunda ilk bilinmesi gereken kural şudur: Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.
Yürütmenin durdurulması kararı için iki şart birlikte aranır: idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Sınav sorularında bu şartların “birlikte” aranması, yalnızca bir şartın varlığının yetmemesi şeklinde seçeneklere yansıyabilir.
Ayrıca yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı genel kural olarak tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. Ancak 20/A ve 20/B gibi özel yargılama usullerinde yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilememesi ayrı not edilmelidir.
6. Çıkmış sorulardan nasıl yararlanılmalı?
Çıkmış sorular, İYUK’ta hangi maddelerin soru köküne dönüştüğünü görmek için en pratik araçtır. Adayın amacı soru metnini ezberlemek değil; sorunun hangi kavramı, hangi süreyi ve hangi kelime tuzağını ölçtüğünü belirlemektir.
2025 Adalet Bakanlığı GYS Yazı İşleri Müdürü A kitapçığında 2577 sayılı Kanun’dan örnek olarak merkezî ve ortak sınavlara ilişkin 20/B usulü ile idari davaların hangi başkanlıklara hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağına yönelik soru tipleri görülür. Bu örnekler, İYUK sorularının “madde adı + süre + merci” üçlüsü üzerinden geldiğini gösterir.
Çıkmış soru çözümünden sonra her yanlış için küçük bir analiz yapılmalıdır: Hangi madde soruldu? Yanlışım süre bilgisinden mi, kavram ayrımından mı, merci/mahkeme ayrımından mı kaynaklandı? Aynı konu bir sonraki denemede tekrar yanlış çıkarsa, o madde yeniden kısa notla çalışılmalıdır.
|
Soru tipi
|
Ne ölçer?
|
Tekrar yöntemi
|
|
20/B merkezî ve ortak sınavlar
|
10 gün dava açma, 7 gün ilk inceleme, 3 gün savunma, 15 gün karar, 5 gün temyiz gibi özel süreleri.
|
20/B kartı oluştur; 20/A ile farklarını yan yana yaz.
|
|
İdari davaların açılması
|
Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben imzalı dilekçe kuralını.
|
Madde 3 dilekçe unsurlarını ve dilekçe eklerini bir liste hâline getir.
|
|
Süre başlangıcı
|
Tebliğ/yayın/ilan tarihini izleyen gün kuralını ve tatil/ara verme istisnasını.
|
Madde 7-8’i tek tabloda çalış; soru kökünde “son gün” ifadelerine dikkat et.
|
|
Yürütmenin durdurulması
|
Dava açmanın yürütmeyi durdurmaması ve iki şartın birlikte aranmasını.
|
“Açık hukuka aykırılık + telafisi güç zarar” ikilisini ayrı not et.
|
|
Yetki kuralları
|
Genel yetki ve özel yetki ayrımını.
|
Her yetki kuralına bir örnek olay yaz.
|
7. 2577 İYUK için uygulanabilir çalışma modeli
Bu ders için en verimli model “oku, sınıflandır, soruyla ölç, yanlışını maddeye bağla” düzenidir. İlk okumada kanunun tamamı üzerinden genel akış görülür; ikinci turda süreler, yetki ve kanun yolları ayrı tablolarla çalışılır; üçüncü turda çıkmış sorular ve denemeler üzerinden eksikler kapatılır.
Sürelerle çalışırken renkli işaretleme yapılabilir: 60 ve 30 günlük genel dava süreleri bir renkle, 20/B gibi sınavlara özgü kısa süreler başka bir renkle, istinaf-temyiz süreleri ise ayrı bir renkle işaretlenebilir. Böylece aday denemelerde süreleri karıştırdığında hangi gruba geri döneceğini hemen görür.
GYS Adalet’te konu anlatımı izlendikten sonra aynı başlığın soru çözümüne geçmek, öğrenilen bilgiyi hemen ölçmeyi sağlar. Deneme sınavlarında 2577’den yanlış gelen sorular ise yalnızca doğru cevaba bakılarak geçilmemeli; ilgili madde kısa notla tekrar edilmelidir.
|
Aşama
|
Amaç
|
Uygulama
|
|
1. Tur
|
Kanunu tanı
|
Madde 1-3, dava türleri, yargı yetkisinin sınırı, dilekçe mantığı.
|
|
2. Tur
|
Süre tablosu çıkar
|
Madde 7-13, 20/A, 20/B, 27, 28, 45, 46, 48, 53.
|
|
3. Tur
|
Yetki ve kanun yollarını ayır
|
Madde 32-37 ile 45-48 arasını örnek olaylarla çalış.
|
|
4. Tur
|
Çıkmış soru analizi yap
|
Hangi madde nasıl sorulmuş, seçeneklerde hangi kelime tuzağı kurulmuş not et.
|
|
5. Tur
|
Yanlışları yeniden çöz
|
24-72 saat-7 gün döngüsüyle yanlış yapılan maddeleri tekrar et.
|
8. 7 günlük hızlı tekrar planı
|
Gün
|
Konu
|
Uygulama
|
|
1. Gün
|
Genel esaslar, dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı
|
Madde 1-2 okunur, dava türleri tabloya yazılır, 20-25 soru çözülür.
|
|
2. Gün
|
Dilekçe, dava açma ve ilk başvuru kuralları
|
Madde 3-6 çalışılır, dilekçe unsurları ve aynı dilekçeyle dava açma şartları not edilir.
|
|
3. Gün
|
Dava açma süreleri ve idareye başvuru
|
Madde 7-13 süre tablosu çıkarılır, zımni ret/üst makam başvurusu/tam yargı süreleri karşılaştırılır.
|
|
4. Gün
|
İlk inceleme, tebligat, duruşma ve dosya incelemesi
|
Madde 14-20 çalışılır, ilk inceleme sırası ezberlenir, yanlış sorular analiz edilir.
|
|
5. Gün
|
20/A ve 20/B özel usuller
|
İvedi yargılama ile merkezî/ortak sınav usulü yan yana karşılaştırılır; 20/B kartı hazırlanır.
|
|
6. Gün
|
Yürütmenin durdurulması, kararlar ve yetki kuralları
|
Madde 27-37 arası çalışılır; kamu görevlileri, taşınmaz, tam yargı ve vergi yetkisi örneklenir.
|
|
7. Gün
|
Kanun yolları ve genel deneme
|
İstinaf-temyiz-yargılamanın yenilenmesi tekrar edilir; 2577 ağırlıklı mini deneme çözülür ve yanlışlar maddeye bağlanır.
|
9. Adayların 2577 çalışırken yaptığı yaygın hatalar
Birinci hata, süreleri sadece rakam olarak ezberlemektir. Oysa sınavda süre kadar sürenin başlangıcı da önemlidir. Örneğin tebliğ tarihini izleyen gün kuralı bilinmeden 60 gün veya 30 gün bilgisi eksik kalır.
İkinci hata, 20/A ile 20/B maddelerini karıştırmaktır. 20/A ivedi yargılama usulü, 20/B ise merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulüdür. GYS bağlamında 20/B ayrıca önemlidir.
Üçüncü hata, yanlış sorunun yalnızca doğru cevabına bakıp geçmektir. İYUK’ta yanlışın nedeni çoğu zaman “yanlış maddeyi hatırlama”, “süreyi karıştırma” veya “yetkili mahkemeyi yanlış seçme”dir. Bu neden yazılmadan yapılan tekrar kalıcı olmaz.
Dördüncü hata, güncel mevzuat kontrolünü ihmal etmektir. Sınav ilanında hangi tarihteki mevzuatın esas alınacağı ayrıca takip edilmelidir. Aday, güncel metin ile sınav ilanındaki sorumluluk tarihini birlikte değerlendirmelidir.
Sık Sorulan Sorular
2577 sayılı İYUK GYS için en çok hangi başlıklardan çalışılmalı?
Öncelik süreler, dava türleri, dilekçe unsurları, ilk inceleme, 20/B merkezî/ortak sınav usulü, yürütmenin durdurulması, yetki kuralları ve kanun yolları olmalıdır.
Süreleri ezberlemek yeterli mi?
Hayır. Her sürede başlangıç olayını, son gün tatilse ne olacağını ve ilgili maddenin istisnasını bilmek gerekir.
Çıkmış sorular nasıl kullanılmalı?
Soru metnini ezberlemek yerine hangi maddeyi, hangi süreyi ve hangi kavram ayrımını ölçtüğünü belirlemek gerekir. Yanlış yapılan soru ilgili maddeyle birlikte kısa nota dönüştürülmelidir.
20/B neden önemli?
Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulünü düzenlediği için GYS bağlamında doğrudan adayın karşısına çıkabilecek özel süreler içerir.
Deneme sonrası 2577 yanlışları nasıl tekrar edilmeli?
Yanlış yapılan her soru için “madde, süre, hata nedeni, doğru kural” başlıklarıyla not çıkarılmalı; aynı soru 24-72 saat ve 7 gün sonra yeniden çözülmelidir.
GYS Adalet için iç link önerileri
657 Sayılı DMK GYS Adayları İçin Nasıl Tekrar Edilir?
GYS İçin Anayasa Çalışırken Nelere Dikkat Edilmeli?
GYS Hazırlığında Çıkmış Soru Analizi Neden Önemli?
Yanlış Yapılan GYS Sorusu Nasıl Tekrar Edilmeli?
Süre Yönetimi: 80 Soruluk GYS Denemesi Nasıl Çözülür?
Konu Tekrarı ve Deneme Çözümü Dengesi Nasıl Kurulur?
Yayın öncesi kontrol listesi
Güncel sınav ilanı ve Ek-2 konu dağılımı kontrol edilmeli.
2577 sayılı Kanun metni mevzuat.gov.tr üzerinden son kez kontrol edilmeli.
Sınav ilanında belirtilen “mevzuatın hangi tarih itibarıyla esas alınacağı” notu blog yazısında açık bırakılmalı.
Çıkmış soru örnekleri birebir kopyalanmadan, soru tipleri analiz edilerek kullanılmalı.
GYS Adalet ders çalışma programı, konu anlatımı, çıkmış soru ve deneme sınavı sayfalarına uygun iç linkler eklenmeli.
Kaynak notu
Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü, 20.08.2025 tarihli Görevde Yükselme Yazılı Sınav İlanı: sınav konuları, mevzuatın ilan tarihi itibarıyla dikkate alınması, 80 soru ve 60 puan başarı eşiği bilgileri.
MEB ÖDSGM, 30 Kasım 2025 Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yazılı Sınavı soru-cevap anahtarları: Yazı İşleri Müdürü A kitapçığında 2577 sayılı Kanun soru tipleri.
Yüklenen “2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu” PDF dosyası: madde sıralaması, süreler, yürütmenin durdurulması, yetki ve kanun yolları başlıkları.
GYS Adalet: konu anlatımı, video ders, çıkmış soru ve deneme sınavı çalışma yapısına uygun blog kurgusu.
|
GYS Adalet çalışma önerisi
2577 İYUK tekrarını tek oturumda bitirmeye çalışmak yerine GYS Adalet ders çalışma programında kısa bloklara bölmek daha verimlidir. Konu anlatımı tamamlandıktan sonra aynı başlığın çıkmış soruları ve deneme soruları çözülmeli; yanlış yapılan maddeler “süre, yetki, merci, kanun yolu” etiketleriyle tekrar listesine alınmalıdır.
|