5235 Sayılı Adli Yargı Teşkilat Kanunu: Mahkemelerin Kuruluşu ve Daireler Arası Uyuşmazlıklar Tablosu

5235 sayılı Kanun Adli Yargı İlk Derece ve BAM teşkilatının temelidir. Mahkemelerin kuruluşu (Adalet Bakanlığı + HSK onayı), BAM Başkanlar Kurulu yetkileri ve uyuşmazlık giderme tablosu.

Adli Yargı Teşkilatının Yasal Dayanağı: 5235 Sayılı Kanun

5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun; Türkiye genelindeki Asliye Hukuk, Asliye Ceza, Ağır Ceza, Sulh Mahkemeleri ve Bölge Adliye Mahkemelerinin teşkilat yapısını düzenler.

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavı'nda (Yazı İşleri Müdürlüğü, Şeflik) yeni bir mahkemenin kurulma usulü ile BAM daireleri arasındaki içtihat farklılıklarının nasıl giderileceği değişmez sınav sorularındandır.

1. Mahkemelerin Kurulması ve Yargı Çevresinin Belirlenmesi Tablosu

İşlem / Karar	Yetkili Merci (5235 m. 5)	GYS Sınav Püf Noktası
Yeni Bir Mahkemenin Kurulması	Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) olumlu görüşü alınarak ADALET BAKANLIĞI tarafından kurulur.	Mahkemeyi kuran makam Adalet Bakanlığıdır; kanunla kurulmaz, idari işlemle kurulur.
Mahkemenin Yargı Çevresinin Belirlenmesi veya Değiştirilmesi	Adalet Bakanlığı'nın önerisi üzerine HÂKİMLER VE SAVCILAR KURULU (HSK) tarafından belirlenir.	Yargı çevresini belirleme yetkisi HSK'dadır.
Ağır Ceza Mahkemesinin Kurulması	İl merkezlerinde ve coğrafi durum ile iş hacmi gerektiriyorsa ilçelerde kurulur.	Her ilçede ağır ceza mahkemesi bulunmaz; ancak her ilçede asliye mahkemesi bulunur.

2. Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Teşkilatı ve Başkanlar Kurulu Yetkisi

BAM; Başkanlık, Başkanlar Kurulu, Daireler (Hukuk ve Ceza Daireleri), BAM Cumhuriyet Başsavcılığı ve Yazı İşleri Müdürlüklerinden oluşur.
Daireler Arası Uyuşmazlıkların Giderilmesi (Madde 35): Benzer olaylarda Bölge Adliye Mahkemesi hukuk veya ceza daireleri arasında kesin nitelikteki kararlar arasında uyuşmazlık veya farklılık doğarsa; ilgili dairelerin veya BAM Başkanlar Kurulunun talebi üzerine Yargıtay ilgili Hukuk veya Ceza Genel Kurulu tarafından uyuşmazlık kesin olarak giderilir.

GYS Adli Teşkilat Soru Örneği

Soru: 5235 sayılı Kanuna göre, adli yargı ilk derece mahkemelerinin kurulması hangi makamın kararıyla gerçekleşir?

A) TBMM Kanunla kurar
B) Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile kurulur
C) HSK'nın olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından kurulur
D) Doğrudan Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu kurar
E) İl Valisinin onayıyla kurulur

Doğru Cevap: C (5235 m. 5 gereğince ilk derece mahkemeleri, HSK'nın olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından kurulur).