5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu: GYS Soru Çözüm Rehberi, Bütçe Cetvelleri ve Görevliler Tablosu

5018 sayılı Kanun Adalet Bakanlığı GYS'de mali mevzuatın en çok soru çıkan kanunudur. Cetveller, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve kamu zararı zamanaşımı tablosu.

Mali Mevzuatın Temeli: 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu

Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavı (GYS) müfredatında yer alan 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, bütçe hazırlama süreçlerinden harcama yetkililerinin mali sorumluluklarına, iç denetimden kamu zararına kadar geniş bir çerçeveyi kapsar.

Geçmiş yıllardaki sınav soruları analiz edildiğinde; ÖSYM ve Milli Eğitim Bakanlığı sınav komisyonlarının Merkezi Yönetim Kapsamındaki İdareler (Cetveller) ile Harcama Yetkilisi - Gerçekleştirme Görevlisi - Muhasebe Yetkilisi arasındaki görev ayrımını doğrudan soruya dönüştürdüğü görülmektedir.

1. Merkezi Yönetim Bütçesi Cetvelleri (I, II, III ve IV Sayılı Cetveller)

GYS'de en sık sorulan soru kalıbı: "Aşağıdakilerden hangisi 5018 sayılı Kanuna ekli ... sayılı cetvelde yer alır/almaz?" sorusudur:

Cetvel No	Kapsamdaki İdare Türü	Örnek Kurumlar	Sınav Püf Noktası
I Sayılı Cetvel	Genel Bütçeli İdareler	Adalet Bakanlığı, TBMM, Cumhurbaşkanlığı, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, HSK, Tüm Bakanlıklar, EGM, Diyanet.	Adalet Bakanlığı ve Yüksek Yargı organları I sayılı cetveldedir.
II Sayılı Cetvel	Özel Bütçeli İdareler	A Grubu: YÖK, Üniversiteler, Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK. B Grubu: Karayolları Genel Müdürlüğü, DSİ, Orman Genel Müdürlüğü vb.	Üniversitelerin tamamı özel bütçeli idaredir (II sayılı cetvel).
III Sayılı Cetvel	Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar (Üst Kurullar)	RTÜK, SPK, BDDK, Rekabet Kurumu, Kamu İhale Kurumu (KİK), KVKK, BTK, EPDK.	Bağımsız idari otoriteler III sayılı cetveldedir.
IV Sayılı Cetvel	Sosyal Güvenlik Kurumları	SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) ve Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR).	Sadece bu 2 kurum yer alır. En kolay ayırt edilen cetveldir.

Tuzak: Mahalli İdareler Cetvellerde Yer Almaz!

İl özel idareleri, belediyeler ve köyler (Mahalli İdareler) kamu bütçesi kapsamındadır ancak Merkezi Yönetim Bütçesi Cetvellerinde (I, II, III, IV) YER ALMAZLAR. Kendi yerel meclislerinde bütçeleri kabul edilir.

2. Bütçe Harcama Sürecindeki Görevliler ve Sorumlulukları

5018 sayılı Kanun harcama sürecini katı yetki ayrımı prensibine bağlamıştır:

A) Üst Yönetici (Madde 11):

Bakanlıklarda üst yönetici Bakandır. (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde bakanlar üst yöneticidir; Milli Savunma Bakanlığında ve diğer bakanlıklarda bakan üst yöneticidir).
Üniversitelerde Rektör, İl Özel İdarelerinde Vali, Belediyelerde Belediye Başkanı üst yöneticidir.
Üst yöneticiler idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planlarına uygun olarak hazırlanmasından ve uygulanmasından Cumhurbaşkanına (mahalli idarelerde meclislerine) karşı sorumludurlar.

B) Harcama Yetkilisi (Madde 31):

Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.
Harcama talimatı verir ve harcama talimatında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu, tutarı, süresi ve kullanılabilir ödeneği belirtir.
Harcama yetkisini devredebilir (yetki devri yazılı olmak ve üst yöneticiye bildirilmek kaydıyla).

C) Gerçekleştirme Görevlisi (Madde 33):

Harcama yetkilisinin talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütür.
Ödeme emri belgesini düzenleyen görevlidir.

D) Muhasebe Yetkilisi (Madde 61):

Gelirlerin toplanması, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve emanetlerin alınması ve muhasebeleştirilmesi işlemlerini yürütür.
Muhasebe yetkilisi ile harcama yetkilisi görevi AYNI KİŞİDE BİRLEŞEMEZ! (Sınavda en çok çıkan kural).

3. Kamu Zararı ve Zamanaşımı (Madde 71)

Kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden dolayı mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Faiz Başlangıcı: Kamu zararından doğan alacaklarda faiz, zararın oluştuğu tarihten itibaren işletilir.
Zamanaşımı Süresi: Kamu zararının meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. (Ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülmüşse ceza zamanaşımı hükümleri uygulanır).

4. Ödenek Aktarmaları ve Bütçe İlkeleri

Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi: Cumhurbaşkanı tarafından mali yıl başından en az 75 gün önce TBMM'ye sunulur.
Ödenek Aktarması: Genel bütçe kapsamındaki idareler ile özel bütçeli idarelerin bütçeleri içindeki ödenek aktarmaları kanunla veya Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır. İdareler kendi bütçelerinin cari gider tertiplerinden sermaye gideri tertiplerine aktarma yapamazlar (istisnalar hariç).
Yedek Ödenek: Merkezi yönetim bütçe kanununda belirtilen hizmet ve amaçları gerçekleştirmek üzere genel bütçe ödeneklerinin yüzde ikisine (%2) kadar Cumhurbaşkanlığı bütçesine yedek ödenek konulabilir.

GYS 5018 Sayılı Kanun Mini Test

Soru 1: 5018 sayılı Kanuna göre, kamu zararının meydana geldiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren kaç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar?

A) 2 yıl B) 5 yıl C) 10 yıl D) 15 yıl E) 20 yıl

Doğru Cevap: C (5018 sayılı Kanun m. 71 uyarınca zamanaşımı süresi 10 yıldır).

Soru 2: 5018 sayılı Kanuna göre aşağıdakilerden hangisi birleştirilemeyecek görevlerdendir?

A) Harcama yetkilisi ile gerçekleştirme görevlisi
B) Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi
C) Gerçekleştirme görevlisi ile ambar memuru
D) Üst yönetici ile harcama yetkilisi
E) Muhasebe yetkilisi ile veznedar

Doğru Cevap: B (Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez).